Etapy rozwoju stopy - jakie buty wybrać i kiedy?
Odpowiednie dobranie butów dla dziecka to kluczowa sprawa, która ma wpływ nie tylko na jego komfort i swobodną aktywność, ale również na zdrowie. I nie jest to tylko kwestia prawidłowego określenia rozmiaru. W końcu stopy to część całego układu ruchu, którego prawidłowe funkcjonowanie zależy od harmonijnego i zdrowego rozwoju jego poszczególnych elementów.
Na temat zdrowia stóp możesz przeczytać w innym wpisie na blogu. W tym artykule postaram się dość szeroko opisać kwestie, które należy wziąć pod uwagę, aby odpowiednio dobrać buty dla dziecka w zależności od wieku czy wysokości podbicia, a także podpowiem, jakich błędów unikać.
Zanim kupisz pierwsze buty: co warto wiedzieć o stopie dziecka?
Stopa dziecka to nie „mała stopa dorosłego”. U niemowląt i małych dzieci stopa jest bardziej miękka, elastyczna i podatna na odkształcenia, bo duża część struktur kostnych jest jeszcze w fazie dojrzewania. To jeden z powodów, dla których ucisk (za wąskie/za krótkie buty) może robić większą różnicę niż u dorosłych – dziecko nie musi od razu zgłaszać bólu, a stopa i tak może się adaptować do ograniczeń, jakie narzuca but. (Przeczytaj: Comprehensive Understanding of Foot Development in Children Using Capacitive Textile Sensors)
W pierwszych latach życia stopa często wygląda na płaską – m.in. przez poduszeczkę tłuszczową i naturalną „miękkość” tkanek. Łuk podłużny rozwija się stopniowo i bardzo indywidualnie. Jest to tzw. fizjologiczne płaskostopie. (Flat Feet (Acquired Flexible Flat Feet)
Buciki dla dziecka w zależności od wieku
Niemowlęta i niechodki - czy zakładać buty?
Pierwszy pomysł, żeby zakupić buty dla dziecka pojawia się najczęściej wtedy, gdy maluch stabilnie siedzi i korzysta już ze spacerówki. O ile zimą nóżki ukryte są w śpiworku, tak wiosną dyndają radośnie i pojawia się chęć, by je jakoś obuć. Wówczas rozwiązaniem może być zakup tzw. niechodków, czyli czegoś, co ma kształt bucika, ale nie nadaje się do chodzenia. Należy wybrać takie niechodki, które nie uciskają stopy w żadnym punkcie i umożliwiają ruch paluszków. A te poruszają się niemal nieustannie. Powinny być miękkie i oddychające, najlepiej z naturalnych materiałów.
Badania pokazują jednoznacznie, że niemowlęta i raczkujące dzieci nie potrzebują butów, a obuwie dla malucha powinno być elastyczne i "kształtem podobne do stopy", bez wiązania i ucisku. (FootCare)
Musisz również pamiętać, że tego rodzaju buciki pełnią raczej funkcję dekoracyjną i mają zapewnić komfort cieplny. Nie korzystaj z nich zbyt często, a w domu postaw na bose stopy lub luźne skarpetki (także antypoślizgowe). Gdy zrobi się cieplej, również nie bój się wyjść z dzieckiem w samych skarpetkach lub nawet bez. Najlepszy but dla dziecka to brak buta.
Pierwsze kroki - jakie buty do nauki chodzenia są najlepsze?
Moment, w którym maluch stawia pierwsze samodzielne kroki, to mieszanka dumy i strachu. Rodzice często czują się zagubieni, bo rynek obuwia dziecięcego pęka w szwach, a teorie "sztywnej kostki" wciąż krążą w internecie. Jaka jest prawda? Najlepsze pierwsze buty to takie, które w jak najmniejszym stopniu ingerują w naturalny ruch stopy.
Jeśli zastanawiasz się, jakie buty do nauki chodzenia wybrać, szukaj modelu, który spełnia 4 złote zasady fizjoterapeutów:
- Maksymalna elastyczność (efekt bosej stopy): Podeszwa musi być tak miękka, byś mógł ją zgiąć jedną ręką w każdym kierunku. Dziecko musi czuć podłoże, aby uczyć się utrzymywania równowagi.
- Szeroki nosek (dużo miejsca na palce): Przód buta musi być widocznie szerszy od reszty (kształt wachlarza). Paluszki dziecka pracują chwytnie i potrzebują swobody, by stabilizować sylwetkę.
- Lekkość: But nie może być ciężarem. Pierwsze buciki powinny być niemal niewyczuwalne na nodze, aby nie zmieniać wzorca chodu (np. nie powodować szerokiego rozstawiania nóg).
- Odpowiedni zapiętek: Pięta powinna być otulona i stabilna, by nie uciekała na boki, ale nie może być usztywniona na "beton". Zapiętek ma współpracować z kostką, a nie ją blokować.
Pamiętaj: Sztywne i ciężkie buty uczą nieprawidłowych wzorców stawania (tupanie zamiast przetaczania), co w przyszłości może wymagać rehabilitacji. Dobry but do nauki chodzenia (tzw. first step) to taki, który chroni stopę przed urazami, ale pozwala jej pracować tak, jakby była bosa. Jeśli szukasz odpowiednich butów dla swojego dziecka, koniecznie sprawdź naszą ofertę - BUTY DO NAUKI CHODZENIA.
Jak dobrać odpowiedni rozmiar butów dla dziecka?
Poniżej znajdziesz instrukcję, która pokaże Ci jak prawidłowo zmierzyć dzieku stopy w 4 krokach. Aby idealnie dobrać rozmiar, nie sugeruj się tylko oznaczeniami na podeszwie starych butów. Najpewniejszą metodą jest odrysowanie stopy na kartce. Oto jak zrobić to poprawnie:
- Przygotuj miejsce: Połóż czystą kartkę papieru A4 na twardej podłodze (unikaj dywanu, by wynik był precyzyjny). Przyklej ją taśmą, żeby się nie przesuwała.
- Postaw dziecko na kartce: To kluczowy moment - dziecko musi stać, aby stopa była obciążona ciężarem ciała (w pozycji siedzącej stopa jest krótsza i węższa, co zafałszuje wynik). Stopy powinny być lekko rozstawione.
- Odrysuj kontur: Trzymając ołówek lub długopis ściśle pionowo (pod kątem 90 stopni do podłogi), odrysuj kształt obu stóp. Nie przechylaj ołówka pod stopę ani na zewnątrz.
- Zmierz wynik: Zmierz linijką odległość od środka pięty do czubka najdłuższego palca (często jest to drugi palec, a nie duży!).
Ważne: Zmierz obie stopy! Często jedna jest minimalnie dłuższa od drugiej – zawsze dobieramy buty do tej dłuższej.
Ile zapasu (luzu) zostawić w bucie?
Sam wymiar stopy to nie wszystko. Aby stopa mogła pracować (przetaczać się) i rosnąć, potrzebny jest tzw. funkcjonalny zapas. Do otrzymanego wyniku (długości stopy) dodaj od 0,5 cm do maksymalnie 1 cm.
Suma (stopa + zapas) to długość wkładki, której szukasz w naszej tabeli rozmiarów.
Przykład: Jeśli stopa Twojego dziecka ma 12,5 cm, szukaj butów o długości wkładki ok. 13,0 - 13,5 cm.
To, co warto jeszcze podkreślić to fakt, że wielkość rezerwy, jaką trzeba doliczyć do zmierzonej długości stopy zależy również od rodzaju buta. W bucikach zakładanych na bosą stopę określa się, że optymalny zapas wynosi 0,5 - 1 cm. W przypadku butów zimowych zapas powinien być nieco większy (nawet do 1,5cm), ze względu na różne grubości skarpetek zakładanych zimą. Najlepszą opcją byłoby wyjęcie z buta wkładki i postawienie na niej dziecięcej stopy, np. w skarpetce. Wówczas będziemy dokładnie widzieć jaki jest zapas.
Czy określenie odpowiedniej długości wkładki w bucie wystarczy? Przegląd badań i analiz pokazuje jasno, że szerokość bucików ma takie samo znaczenie jak długość. (Your children and their feet). Zbyt wąskie buciki mogą powodować ściskanie struktur stopy i palców, a tym samy przyczyniać się do powstawania odcisków, otarć, a także długofalowo - do powstawania wad stóp.
Tęgość stopy i wysokie podbicie – na co zwrócić uwagę?
Dobór rozmiaru to nie tylko długość wkładki. Równie ważna jest tęgość stopy, czyli jej szerokość oraz wysokość podbicia (grzbietu stopy). To właśnie tutaj rodzice najczęściej napotykają problemy - "but ma dobry rozmiar na długość, ale nie mogę wsunąć go na nóżkę". Brzmi znajomo?
Stopa małego dziecka, szczególnie w okresie nauki chodzenia, różni się od stopy dorosłego. Jest naturalnie pulchna i posiada poduszeczkę tłuszczową po stronie podeszwowej oraz na grzbiecie. To sprawia, że wiele maluchów ma wysokie podbicie.
Po czym poznać, że but jest za ciasny na podbiciu?
- Opór przy zakładaniu: Musisz użyć siły, by wcisnąć stopę do środka.
- Ślady na skórze: Po zdjęciu buta na grzbiecie stopy (na górze) widoczne są czerwone odciski lub pręgi.
- Niedopinające się rzepy: Jeśli rzep łapie tylko na samym końcu, but jest prawdopodobnie za płytki.
Dla pulchnej stopy i wysokiego podbicia kluczowe jest, aby obuwie nie było sztywne. Unikaj wąskich modeli i sztywnych materiałów, które "nie pracują". Najlepszym wyborem będą buty z możliwością regulacji (sznurowane lub na rzepy) oraz te wykonane z elastycznych materiałów (np. łączących podeszwę z tekstylną skarpetą), które dopasują się do objętości stopy dziecka, nie uciskając jej w żadnym punkcie.
Czy buty dla dziecka muszą mieć profilowaną wkładkę i sztywny zapiętek?
Biorąc pod uwagę fakt, że stopa małego dziecka (do ok.3 roku życia) jest fizjologicznie płaska, trudno znaleźć logiczne wytłumaczenie dla stosowania profilowanych wkładek. Amerykańska Akademia Pediatrii (HealthyChildren.org) pisze wprost, że gdy dziecko zaczyna chodzić na zewnątrz, but powinien być wygodny, elastyczny, z antypoślizgową podeszwą i miejscem na wzrost, a dziecko nie potrzebuje klinów, wkładek, wzmocnionych pięt, specjalnych łuków „do kształtowania stopy” – nie mają udowodnionej korzyści u przeciętnego dziecka i mogą utrudniać chodzenie. (Movement: Babies 8 to 12 Months). Zdaniem specjalistów stosowanie profilowanych wkładek w bucikach dla najmłodszych może mieć zgubny wpływ na zdrowie stóp poprzez wymuszanie ich ułożenia w bucie i uzależnienia od wsparcia, np. łuku stopy. Taka wkładka plus sztywna, gruba podeszwa i wysoki zapiętek są zapowiedzią wielu problemów ze stopami i układem ruchu. Delikatnie profilowane wkładki pojawiają się natomiast w butach dzieci starszych, gdzie łuk stopy jest już (lub powinien być) wysklepiony. Zawsze w tej kwestii warto poradzić się specjalisty.
Dużym błędem jest również kupowanie dzieciom ze zdrowymi stopami butów określanych jako ortopedyczne. Ten rodzaj obuwia powinien zalecić jedynie lekarz i należy dopasować je do potrzeb dziecka. Nie należy podejmować takich decyzji na własną rękę.
Najczęściej popełniane błędy podczas wybierania butów dla dzieci
Napisaliśmy już dość szczegółowo o tym, co należy zrobić i co wziąć pod uwagę, aby prawidłowo dobrać buty dla dziecka. Przyszedł teraz czas na to, aby opisać czego nie należy robić.
Kupowanie butów na zapas
Dotyczy to oczywiście tych butów, które dziecko ma używać w danej chwili. Nie zabronimy przecież kupienia w promocji większych butów, które spokojnie mają poczekać w szafie na „swój” moment. Błędnym jest natomiast założenie, że kupienie większych butów, niż wynika z pomiaru, jest rozwiązaniem ekonomicznym i dzięki temu buty „starczą na dłużej”. No może starczą, ale w międzyczasie może zadziać się dużo złego. Stopa w zbyt dużym bucie pracuje nieprawidłowo i nie ma wsparcia tam, gdzie powinna. Ślizga się po całym bucie, a to powoduje dyskomfort. Dziecko może się potykać i łatwiej wtedy o kontuzje. Rozwija się nieprawidłowy wzorzec chodu (np. szuranie, przesuwanie nóg po ziemi, żeby utrzymać buty na stopie, a nie przetaczanie stopy po podłożu).
Kupowanie miniatur dorosłych butów
Wiemy, że dzieciaki wyglądają w nich modnie i dorośle. Ale to ich jedyna zaleta. Nie spełniają podstawowych wymogów, jakie stawia się butom dla dzieci.
Nie sprawdzanie, czy buty nadal są dobre
Stopa dziecka potrafi rosnąć bardzo szybko i co ciekawe, może rosnąć skokowo. Dlatego co jakiś czas trzeba sprawdzać, czy buty nie są już za ciasne. Czasem w jednym sezonie dziecko może przeskoczyć rozmiar, więc warto mieć to pod kontrolą.
Kupowanie używanych butów
Każda stopa różni się od innych kształtem i też inaczej pracuje podczas chodzenia. But nabiera cech właściciela. Nowy właściciel używanych butów może odczuwać to jako dyskomfort, ponieważ raz ukształtowany but nie dostosuje się do kolejnej stopy. Za to stopa do buta jak najbardziej. W konsekwencji dziecko przejmuje wzorce narzucone przez poprzedniego właściciela. Zadając sobie jednak pytanie: co jest gorsze – but używany czy sztywny i z wysokim zapiętkiem? – należy przyznać, że więcej szkody może przynieść ten drugi. W przypadku butów używanych ważny jest stopień zużycia, co można ocenić po podeszwie (czy jest równo starta) i odkształceniu wkładki.
Mam nadzieję, że artykuł będzie pomocny i odpowie na najważniejsze pytania związane z tym jak dobrać buty dla dziecka. Będzie mi bardzo miło, jeśli podzielisz się nim z innymi i zostawisz po sobie jakiś ślad J
